We maken pensioenbeleggen voordeliger  -  Ontdek hoe
Sluit icoon

Van globalisering naar deglobalisering. Wat merkt je portefeuille daarvan?

Door Thomas van der Lee op 9 september 2026, leestijd: 7 minuten
Van globalisering naar deglobalisering. Wat merkt je portefeuille daarvan

Op de achterkant van je telefoon, je koffiemachine of in het lipje van je sportschoenen staat meestal één productieland vermeld. Maar dat vertelt zelden het volledige verhaal. Grondstoffen, onderdelen, machines en kennis komen uit verschillende werelddelen samen voordat het eindproduct bij jou thuis belandt. “Made in China”, is dus vaak “Made in multiple countries but produced in China”.

Jarenlang draaide de inrichting van zulke productieketens vooral om efficiëntie: waar kan iets goed en tegen zo laag mogelijke kosten worden gemaakt? Inmiddels wegen ook andere vragen zwaarder. Hoe afhankelijk wil een bedrijf zijn van één leverancier of land? En wat gebeurt er als handel door politieke spanningen, sancties of invoerheffingen plotseling duurder of moeilijker wordt?

Dat verandert de manier waarop bedrijven produceren en landen handeldrijven. Productieketens worden aangepast, fabrieken verplaatst en nieuwe handelspartners gezocht. Voor beleggers is vooral de vraag wat dat betekent voor kosten, winsten en uiteindelijk het rendement op aandelen.

In het kort:

  • De wereldhandel verdwijnt niet, maar handelsstromen verschuiven steeds vaker naar bevriende of strategisch belangrijke landen.
  • Bedrijven kiezen naast efficiëntie vaker voor leveringszekerheid, waardoor productieketens robuuster maar ook duurder kunnen worden.
  • Invoerheffingen, subsidies en verschuivende productieketens kunnen sommige bedrijven nieuwe kansen bieden, maar ook kosten verhogen en winstmarges onder druk zetten.
  • Een breed gespreide portefeuille verkleint de afhankelijkheid van één land, handelsblok of geopolitiek scenario.

Wereldhandel wordt steeds politieker

Sinds Donald Trump in 2025 terugkeerde als president van de Verenigde Staten, zet zijn regering invoerheffingen nadrukkelijk in om de eigen industrie te beschermen en handelsrelaties te beïnvloeden. Tarieven werden verhoogd en veranderden in een onderhandelingsmiddel richting handelspartners. Voor bedrijven werd daardoor opnieuw duidelijk hoe snel de voorwaarden waaronder zij internationaal produceren en handelen kunnen veranderen.

Liberation Day. Hoe zat het ook alweer?
Op 2 april 2025, door Trump uitgeroepen tot Liberation Day, kondigde hij een van zijn meest ingrijpende handelsmaatregelen aan. Voor vrijwel alle Amerikaanse import werd een aanvullend basistarief van 10% aangekondigd, terwijl voor tientallen handelspartners hogere tarieven zouden gelden. Zo bedroeg het aangekondigde tarief voor de Europese Unie 20%, voor China 34% en voor Cambodja 49%. In de handelsoorlog die daarna met China ontstond, liepen de Amerikaanse heffingen op veel Chinese producten tijdelijk nog veel verder op.

Een groot deel van de tarieven bleef uiteindelijk niet in de oorspronkelijke vorm overeind. Tarieven werden uitgesteld of aangepast en met verschillende handelspartners werden afspraken gemaakt. In februari 2026 zette ook het Amerikaanse Hooggerechtshof een streep door de brede tarieven die Trump met een beroep op Amerikaanse noodwetgeving had ingevoerd. Volgens het Hof gaf die wet de president niet de bevoegdheid om op deze manier tarieven te heffen.

Met het terugfluiten van Trump verdween het Amerikaanse protectionisme overigens niet. De uitspraak veranderde vooral de juridische route waarlangs de regering invoerheffingen kan opleggen. Voor bedrijven blijft de onzekerheid over toekomstige handelstarieven en handelsregels daarmee bestaan.

Deze ontwikkeling begon bovendien niet bij Trump. De handelsspanningen tussen de Verenigde Staten en China lopen al jaren op. De coronapandemie liet zien hoe kwetsbaar lange productieketens kunnen zijn en de oorlog in Oekraïne maakte Europa opnieuw bewust van zijn afhankelijkheid van buitenlandse energie en grondstoffen. Overheden kijken daardoor nadrukkelijker naar economische veiligheid en willen voor belangrijke producten en technologie minder afhankelijk zijn van landen waarmee de politieke relatie kan verslechteren.

Dat betekent niet dat landen ophouden met handelen. De Wereldhandelsorganisatie verwacht in haar basisscenario dat de wereldwijde goederenhandel in 2026 nog altijd groeit. Ook internationale productieketens bevinden zich volgens de OESO nog rond historisch hoge niveaus. Wat verandert, is vooral waar productie plaatsvindt en met wie landen en bedrijven zakendoen.

Dat is goed zichtbaar tussen de Verenigde Staten en China. De Amerikaanse goederenimport uit China daalde van ongeveer 440 miljard dollar in 2024 naar 309 miljard dollar in 2025, een afname van bijna 30%. Tegelijk verplaatste China een groter deel van zijn export naar andere delen van de wereld. Producten die voorheen rechtstreeks van China naar de Verenigde Staten gingen, kunnen bovendien via andere landen worden geproduceerd of verhandeld.

In 2000 handelden verreweg de meeste landen meer met de Verenigde Staten dan met China

In 2025 zijn die rollen omgedraaid

Deglobalisering betekent daardoor niet automatisch dat productie terugkeert naar het eigen land. Bedrijven zoeken ook leveranciers in andere regio’s, terwijl landen hun economische banden juist versterken met partners die politiek of strategisch dichter bij hen staan.

Zo ontstaat geleidelijk een wereld waarin handel minder vanzelfsprekend wereldwijd is georganiseerd en vaker plaatsvindt binnen groepen landen die economisch en politiek nauw met elkaar verbonden zijn.

Wat is een handelsblok?

Een handelsblok is een groep landen die onderling afspraken heeft gemaakt om handel gemakkelijker te maken, zoals binnen de Europese Unie. Tegelijk ontstaan er steeds duidelijker economische machtsblokken van landen die ook politiek en strategisch dichter bij elkaar staan. Binnen zulke groepen kunnen onderlinge handel, investeringen en productie vaker de voorkeur krijgen.

Naarmate landen meer naar hun eigen economische en politieke partners kijken, proberen overheden ook vaker te beïnvloeden waar bedrijven produceren en met wie zij handeldrijven. Ze kunnen invoerheffingen opleggen, binnenlandse producenten subsidiëren, exportvergunningen verplicht stellen of eisen dat een bepaald deel van een product lokaal wordt gemaakt.

Dat noemen we protectionisme: beleid waarmee een overheid de eigen economie of bepaalde sectoren probeert te beschermen tegen buitenlandse concurrentie en afhankelijkheid.

Een invoerheffing is daarbij geen rekening die het exporterende land aan de grens betaalt. De heffing wordt in eerste instantie betaald door de importeur. Die kan vervolgens proberen de kosten door te berekenen aan klanten, lagere prijzen bij de buitenlandse leverancier af te dwingen of genoegen te nemen met een kleinere winstmarge. Wie uiteindelijk betaalt, verschilt dus per product en per bedrijf.

Wanneer andere landen met eigen heffingen reageren, kan een handelsoorlog ontstaan. Daarbij is vaak sneller duidelijk waar de extra kosten terechtkomen dan wie uiteindelijk als winnaar uit de bus komt.

Van ‘just in time’ naar meer ‘just in case’

Veel internationale productieketens werden opgebouwd volgens het principe van just in time: onderdelen komen precies aan wanneer ze nodig zijn. Bedrijven hoeven daardoor minder voorraad aan te houden en kunnen produceren waar dat het voordeligst is.

De coronapandemie, geopolitieke spanningen en tekorten aan onder meer chips, medicijnen en energie maakten ook de kwetsbaarheid van zulke ketens zichtbaar. Eén gesloten fabriek, haven of handelsroute kan voldoende zijn om een complete productieketen te verstoren. We hebben ook gezien hoe kwetsbaar de wereldhandel is toen de Ever Given, een enorm containerschip, overdwars het Suezkanaal blokkeerde.

Daarom bouwen bedrijven vaker elementen van just in case in hun productieketens in. Ze houden meer voorraad aan, werken met meerdere leveranciers of bouwen productiecapaciteit dichter bij huis.

Dat betekent niet dat complete fabrieken eenvoudig worden opgetild en aan de andere kant van de wereld worden neergezet. Zo makkelijk gaat het niet. Productieketens bestaan uit gespecialiseerde leveranciers, machines, personeel, infrastructuur en kennis die soms tientallen jaren zijn opgebouwd. Een nieuwe productielocatie kan daardoor nog lange tijd afhankelijk blijven van onderdelen, kapitaal of technologie uit het oorspronkelijke productieland.

Het etiket verandert soms sneller dan de afhankelijkheid

Sommige landen die tussen grote economische machtsblokken in staan, kunnen profiteren van verschuivende productieketens. Zij worden ook wel connectorlanden genoemd: landen die handel en investeringen tussen verschillende machtsblokken met elkaar blijven verbinden.

Vietnam is daar een interessant voorbeeld van. Uit onderzoek van het IMF blijkt dat het land in bepaalde strategische sectoren meer binnenlandse waarde is gaan toevoegen aan producten die naar de Verenigde Staten worden geëxporteerd. Er werden dus niet uitsluitend Chinese producten via Vietnam doorgestuurd. Een deel van de productie verhuisde daadwerkelijk, mede doordat Chinese bedrijven er nieuwe fabrieken bouwden.

Dat kan Vietnam extra investeringen, werkgelegenheid en export opleveren. Tegelijk ontstaat een nieuwe kwetsbaarheid. Wanneer de spanningen tussen handelsblokken verder oplopen, kunnen juist landen die beide kanten verbinden onder druk komen te staan.

De fabriek staat dan misschien op een nieuwe plek, maar de geopolitieke afhankelijkheid verdwijnt daarmee niet automatisch.

Meer zekerheid heeft een prijs

Een tweede leverancier, extra voorraad of een reservefabriek kan een productieketen sterker maken. Daar hangt alleen wel een prijskaartje aan. Voorraad moet worden gefinancierd en opgeslagen. Nieuwe leveranciers moeten worden gecontroleerd. Fabrieken kosten geld, ook wanneer hun volledige capaciteit niet voortdurend nodig is.

Volledige productie in eigen land is bovendien niet automatisch veiliger. Wanneer alle onderdelen op één plek worden gemaakt, blijft een onderneming kwetsbaar voor plaatselijke stroomstoringen, natuurrampen, personeelstekorten of politieke veranderingen.

De OESO berekende in een modelsimulatie dat het op grote schaal terughalen van productieketens de wereldhandel met ruim 18% en het wereldwijde reële bruto binnenlands product met meer dan 5% zou kunnen verlagen. Dat is geen voorspelling, maar het laat wel de afweging zien: minder internationale afhankelijkheid kan ten koste gaan van specialisatie, schaalvoordelen en economische groei. In meer dan de helft van de onderzochte economieën nam de economische stabiliteit in het scenario bovendien niet toe.

Een productieketen wordt dus niet automatisch sterker door haar korter te maken. Ook hier kan spreiding waardevoller zijn dan volledige afzondering.

Een invoerheffing reist door de jaarrekening

Voor beleggers zijn handelsmaatregelen vooral relevant omdat ze op verschillende plaatsen in de resultaten van een bedrijf terechtkomen.

  • Omzet: een onderneming kan profiteren wanneer buitenlandse concurrenten duurder worden, maar omzet verliezen wanneer een ander land tegenmaatregelen neemt.
  • Kosten en winstmarges: onderdelen kunnen duurder worden. De vraag is vervolgens of een bedrijf die hogere kosten aan klanten kan doorberekenen.
  • Investeringen: nieuwe fabrieken, extra voorraden en meerdere leveranciers vragen om kapitaal dat niet ergens anders kan worden gebruikt.
  • Risico en waardering: hoe onzekerder toekomstige handel en regelgeving worden, hoe meer rendement beleggers mogelijk verlangen voordat zij bereid zijn een aandeel te kopen.

 

Twee bedrijven kunnen met precies dezelfde invoerheffing te maken krijgen, terwijl het effect op hun winst sterk verschilt. Een onderneming die hogere kosten relatief gemakkelijk kan doorberekenen aan klanten staat er anders voor dan een onderneming die vooral op prijs concurreert.

Bepaalde ondernemingen kunnen daarnaast profiteren van het verplaatsen van productieketens. Denk aan bouwers van fabrieken, bedrijven die industriële automatisering leveren, logistieke dienstverleners of producenten van machines en infrastructuur.

Maar meer vraag betekent nog geen hogere winst. Wanneer veel bedrijven tegelijkertijd nieuwe capaciteit bouwen, kan later overcapaciteit ontstaan. Subsidies kunnen investeringen versnellen, maar ook nieuwe concurrenten aantrekken.

Een nieuwe fabriek op de kaart is kortom nog geen winst op de jaarrekening.

Voor een brede beleggingsportefeuille is er nog een tweede route. Als invoerheffingen ervoor zorgen dat prijzen stijgen, kan dat invloed hebben op de inflatie en daarmee op verwachtingen over de rente. Handelsbeleid kan daardoor niet alleen de winstvooruitzichten en waarderingen van bedrijven raken, maar ook doorwerken op obligatiemarkten en valuta.

Nederland staat niet aan de zijlijn

Voor Nederland is deze ontwikkeling extra relevant. Nederland is dankzij de ligging, de haven in Rotterdam, Schiphol en de goede infrastructuur een belangrijk handels- en doorvoerland. In 2025 werd voor ongeveer €655 miljard aan goederen uitgevoerd en voor €582 miljard ingevoerd. De totale goederenstroom kwam daarmee uit op ruim €1.200 miljard.

Een aanzienlijk deel daarvan bestaat uit wederuitvoer: goederen die via Nederland weer naar andere landen worden uitgevoerd. Dat onderstreept hoe sterk Nederland als handels- en doorvoerland met de wereldeconomie is verbonden.

Europa blijft daarbij veruit de belangrijkste bestemming. Tegelijk zijn Nederlandse ondernemingen voor grondstoffen, onderdelen en afzetmarkten afhankelijk van landen ver buiten Europa.

Een handelsoorlog tussen twee andere landen kan daardoor alsnog in Nederlandse bedrijfsresultaten terechtkomen. Bijvoorbeeld doordat onderdelen duurder worden, buitenlandse klanten minder bestellen of goederen via andere handelsroutes gaan lopen.

Het vestigingsadres van een onderneming vertelt een belegger daarom maar weinig over de werkelijke geografische afhankelijkheid. Een Nederlands bedrijf kan het grootste deel van zijn omzet buiten Europa verdienen, terwijl een Amerikaans of Aziatisch bedrijf juist sterk afhankelijk kan zijn van Europese klanten en leveranciers.

Wat is voor jou als belegger belangrijk om rekening mee te houden?

Deglobalisering levert geen eenvoudige lijst met winnaars en verliezers op. Ondernemingen die fabrieken bouwen, productie automatiseren of nieuwe handelsroutes mogelijk maken, kunnen profiteren van extra vraag. Tegelijk kunnen dezelfde ontwikkelingen zorgen voor hogere kosten, extra concurrentie en forse investeringen.

Een veelbelovende ontwikkeling wordt pas een aantrekkelijke belegging wanneer de verwachte opbrengsten in verhouding staan tot de prijs die ervoor wordt betaald en de risico’s die daarbij horen.

"Een veelbelovende ontwikkeling wordt pas een aantrekkelijke belegging wanneer de verwachte opbrengsten in verhouding staan tot de prijs die ervoor wordt betaald en de risico’s die daarbij horen."

Een bedrijf kan meer opdrachten ontvangen en toch minder winst maken. En zelfs wanneer de winst groeit, kan het aandeel tegenvallen als beleggers vooraf op nog veel meer groei hadden gerekend.

Drie inzichten zijn daarbij belangrijk:

  • Het land waar een bedrijf aan de beurs staat, zegt weinig over waar het zijn omzet verdient of onderdelen inkoopt.
  • Een politiek gesteunde sector is niet automatisch een winstgevende sector.
  • Een robuustere productieketen kan veiliger zijn, maar is meestal niet goedkoper.

Wie via SemmieWealth belegt, hoeft niet na iedere nieuwe invoerheffing te bepalen welk land, bedrijf of handelsblok vermoedelijk als winnaar uit de bus komt. Wij beheren de portefeuille en spreiden de beleggingen over verschillende regio’s, sectoren en bedrijven. Daardoor wordt de portefeuille minder afhankelijk van één handelspartner, productieketen of geopolitiek scenario.

Die brede spreiding zorgt er niet voor dat we koersdalingen kunnen voorkomen of dat handelsoorlogen geen invloed hebben op de portefeuille. Ze verkleint wel de afhankelijkheid van één specifieke uitkomst in een wereld waarin economische routes voortdurend veranderen.